چرا امروز؟

پس از مقایسه اجراهای خوانندگان مختلف، امروز سراغ پرسشی متفاوت می‌رویم: آیا هر اجرایی که شبیه صدای یک خواننده است، هنر و انتخاب‌های او را هم بازتاب می‌دهد؟

نگاهی به اثر

«تق و تق» در اصل همان ترانه «اومدم» است که مجتبی دربیدی در مارس ۲۰۲۳ منتشر کرد؛ نه ضبطی تازه‌پیداشده از مهستی. شعر درباره رسیدن با هدیه و تدارک‌هایی برای خوشحال‌کردن محبوب است.

از نظر موسیقایی، جمله‌های کوتاه و تکرارشونده به بخش اصلی ترانه حالتی ضربی می‌دهند و تلفظ کلمات آغازین، تقریباً مانند ساز کوبه‌ای عمل می‌کند. تکرارها هم به ماندن آهنگ در ذهن و همراه‌شدن شنونده کمک می‌کنند. نکته شنیدنی این نسخه، قرارگرفتن همین بیان مستقیم و امروزیِ پاپ در کنار صدایی است که قرار است مهستی را به یادمان بیاورد.

اینجا رنگ صوتی اهمیت پیدا می‌کند؛ ویژگی‌ای که باعث می‌شود صدایی را بشناسیم، مستقل از ملودی‌ای که می‌خواند.

این بازخوانی‌ها ریشه در پژوهش‌های مربوط به تولید و تبدیل صدای انسان دارند. در یکی از روش‌های رایج، مدل از ضبط‌های موجود، ویژگی‌های صدای یک خواننده را یاد می‌گیرد. سپس صدای اجرای دیگری را طوری تغییر می‌دهد که به آن خواننده شبیه شود، در حالی که شعر، ملودی و بخش زیادی از زمان‌بندی اجرای اولیه حفظ می‌شود. نتیجه، صدایی تازه‌تولیدشده است، نه تکه‌هایی از ضبط‌های قدیمی که کلمه‌به‌کلمه به هم چسبانده باشند. نرم‌افزارهای در دسترس نیز انجام این کار را بیرون از استودیوهای حرفه‌ای ممکن کرده‌اند.

این تفاوت از نظر موسیقی مهم است: ممکن است رنگ صدا یادآور مهستی باشد، اما جمله‌بندی و شیوه خواندن همچنان از فرد دیگری آمده باشد. تقلید صدای او نشان نمی‌دهد خودش کدام نت را می‌کشید، کجا مکث می‌کرد یا اصلاً حاضر بود این ترانه را بخواند.

برای کسی که با صدای مهستی بزرگ شده، شنیدن این شباهت در ترانه‌ای تازه می‌تواند واقعاً دلنشین باشد؛ حتی شاید او را دوباره به سراغ اجراهای واقعی مهستی ببرد. اما لذت شنیدن، به‌تنهایی مسئله رضایت را حل نمی‌کند.

خواننده‌ای که دیگر در میان ما نیست، نمی‌تواند شعری را نپذیرد، تنظیم دیگری بخواهد یا به نحوه استفاده از نامش اعتراض کند. برچسب هوش مصنوعی به شفافیت کمک می‌کند؛ اما به‌خودی‌خود جای رضایت هنرمند را نمی‌گیرد.

💬 برای شما که تحلیل‌های من را تا آخر می‌خوانید: از کجا به بعد، زنده نگه‌داشتن خاطره یک خواننده به تصمیم‌گرفتن به‌جای او تبدیل می‌شود؟ آیا اعلامِ هوش مصنوعی بودن اجرا کافی است تا آن را ادای احترام بدانیم، یا رضایت قبلی خودِ هنرمند هم لازم است؟ اگر خانواده‌اش موافق باشند، یا سازنده از این کار درآمد داشته باشد، پاسخ شما تغییر می‌کند؟